UN INVERNO NA  VEIGA  DO  BOLO.

Escribe Luis López Fernández.

Pobo de Alberguería. A súa web www.albergueria.es  faina Secundino Lorenzo.

Secundino Lorenzo e máis eu fomos compañeiros, fai poucos anos, impartindo clases no IES “AS LAGOAS” de OURENSE. El é un paixoado da historia e lembranzas do desaparecido pobo da ALBERGUERÍA. Un día de parola, conteille que nos anos mozos, eu fora mestre nun pobo no concello da Veiga do Bolo. Il pediume que espremese os miolos, e que escribise todo elo. Así o fixen e aquí van as miñas lembranzas no inverno,  nos meses finais do ano 1965 e os primeiros do ano 1966.

 

--o--

A Veiga na provincia de Ourense

 

Mapa do Concello de A Veiga. San Lourenzo está a 5 kms. de A Veiga.

--0--

 

      De alí a dous anos de facer a oposición a mestre de ensino primario,  fun destinado na chamada “Campaña de alfabetización de adultos”, a un pequeno pobo do concello da Veiga do Bolo, chamado San Lourenzo. Para min,  que me criei nun barrio da cidade de Ourense, foi toda unha gran novidade.

A viaxe ó pobo de San Lourenzo, cando case ninguén tiña coche,  era unha aventura, e podía durar case dous días.

Eu lembro duas viaxes:

     Unha foi collendo o autobús dende Ourense a Verín, logo outro dende Verín á Gudiña, logo o seguinte da Gudiña ó alto de Covelo,  e logo o último ata o pobo da Veiga. Isto supuxo dous días. Despois do tempo que había que pasar entre un autobús e o seguinte, fixen a primeira noite na Gudiña. O seguinte día, viaxe ata o alto do Covelo, parada de horas nunha tenda-bar, cas portas abertas tremendo de frío. Un vello autobús con bancos corridos de madeira que non estaban fixos, nunha estrada chea de curvas vamos para a Veiga. empezou a chover dentro e tivemos que abrir os paraugas. Falou un veciño para contarnos como naquela curva que pasamos había dous anos que os habían parados os atracadores, e que lle habían levado poucas cousas.

     Outra viaxe foi dende Ourense á Rúa. Saía o tren sobre ás doce da noite, cheguei case rompendo o día. Alí un mozo vendía na estación vellos libros de clásicos españois, que ninguén miraba para eles, só eu merqueille algúns. Despois de esperar bastante tempo collíamos un autobús este era mellor-, despois de moitas paradas –campaba no alto a torre do Bolo-, chegamos  a Veiga 

Pobo da Veiga. Fotografía Secundino Lorenzo. O río que se ve é o río Xares.

     A capital do concello da Veiga, era un pobo disposto ó longo dunha rúa principal, dispoñía dunha gran tenda –que vendía de todo- que era propiedade dun señor que viñera de Ávila, vendedor ambulante que se estableceu alí  - como aconteceu con outros tamén na capital de Ourense-.  Súa filla, que logo foi mestra en Ourense, tiña un  tocadiscos –inda non había televisión-, que nos iamos a escoitar algunhas veces.Tamén había un bar bastante axeitado, a Casa do Concello, a do médico, a Casa Cuartel da Garda Civil, dúas fondas e pouco máis. Celebrábase unha feira de gando bastante concorrida, onde unha alegre moza traballaba  sacando fotografías, un vendedor de gafas graduadas, estendidas sobre unha manta, o comprador, ía probando  cas que vías mellor.

     Pero a Veiga non era o destino definitivo, había que ir ós pobos do Concello, para os que non había transporte. Como chegarase ó anoitecer e estabamos no inverno, había que facer noite nunha das dúas fondas que había na  Veiga. Nos parabamos na que estaba no fondo do pobo a dereita, onde a “pousadeira” recibíanos con grande delicia e moi fortes apertas. Caserón antigo de pedra, subíase uns chanzos, topábaste con unha grande lareira de pedra que tiña grandes bancos con respaldo onde se quentaban e parolaban todos. Pasábase por un longo corredor  cas  frías e rústicas habitacións ás veiras, as portas  non pechaban ben –de noite había moita movida-,  o fondo dúas  estancias que facían de comedor. A comida era todo un gozo para a vista, e o gusto. Sentados o redor dunha grande mesa, ían poñendo no medio grandes fontes de sopas, caldos, cocidos e asados, acompañadas de viño e bo pan, collendo de cada unha delas a fartar. A pousadeira gabábase, nas longas parolas o redor da lareira, de que cobradores da Facenda e  inspectores de educación, que tiñan que recorrer o Concello quedábanse alí varios días e logo volvían a casa sen facer o traballo.   

 

    Para o outro día había que ir o pobo onde estabamos destinados. Non só non había transportes, tampouco estradas, só malos camiños de terra e pedras, se non levabas cousas de moito peso,  facíase a pe, pero non si había que recorrer o único coche, un Land Rover, que tiña un mozo solteiro,  Luis Prada. E así cheguei a San Lourenzo, na mala pista que ía da Veiga a Xares.

Pobo de San Lourenzo (A Veiga-Ourense). Fotografía de JPY.

   Alí conseguín, non sen traballo, pousada nunha casa particular dunha señora que tiña o marido emigrante en París. O alcalde pedáneo, tocou a campá dunha capela que estaba no alto do pobo, e alí comunicou os veciños presentes, que había escola de noite para os que quixesen acudir. O local escolar era unha estancia no baixo dunha casa, de día  unha mestra dáballe clases ós nenos –serían uns trinta-. Tiña que solucionar dous problemas: por un lado non  había luz no local e polo outro cando chovía o piso como era máis baixo que o camiño, inundábase, o pasar frío xa se daba por feito. O primeiro foise solucionando ca axuda dun mozo, que dando golpes nos cables cun zapato logrou a conexión –o Concello non daba arranxado-, e o outro, no chan chegou a haber unha cuarta de auga e non podiamos ter as clases cando isto acontecía. A estas clases pola noite asistían moitos mozos e mozas, e os domingos despois da misa, como non tiña outra cousa que facer, daba clases polas mañás, as que asistía bastante xente.

San Lourenzo (A Veiga). Fotografía de Fabrice Roger.

    Os veciños e veciñas, era  xente sinxela,  altos o de mediana altura, delgados, de pel branca, tostados polo sol e o aire, parecían  decididos e dispostos, sobre todo as mulleres. Como zona que é de montaña, as terras de labor non son moi abundantes, pero si a cabana gandeira. Pola mañá, sobre as nove ou dez, a golpe de trompeta ou de campá, xuntábanse na explanada do alto do pobo todas as ovellas e cabras, e con todo o rabaño, marchaba  un veciño que facía as veces de pastor. A quenda dependía do número de cabezas que tiña cada un. Tamén se falaba moito da caza, e sempre de corzos.

Pobo de Xares. Fotografía Secundino Lorenzo.

   Xares era un pobo grande e moi bonito, con unha aira grande e casas de balcóns de madeira, pegadas unhas a outras, ca escola na parte baixa –había mestre e mestra-.  Cruzábase o río dando saltos de táboa en táboa por unha pasarela de madeira-. Cando eu ía a ver un amigo –para desesperación deste-, o señor da casa pasaba horas falando de contos do pobo, que o rematar despois de horas, e volvía a repetilos na mesma orde e cas mesmas palabras – que magoa non habelos collido-. Falábame, entre outras moitas cousas, dos “fuxidos”, de como estivera alí un destacamento de soldados para perseguilos, de como unha nena, que era súa filla, tiña que levarlle tódalas mañás o leite da vaca ó capitán.

Río Xares, por riba do pobo de Xares do que fala o meu amigo Luis. Había nevado bastante. Fotografía de   Secundino Lorenzo.

   E onde hai ovellas anda detrás o lobo. Do médico  dicían que cando ía no inverno ós pobos, atender as urxencias montado na mula, saíanlle os lobos e pasaba moitos apuros. Eu que facía moitas veces correndo o camiño de San Lorenzo a Xares,  topábame con rabaños e pastores, máis en certa ocasión dous grandes “cans”, seguíanme, e despois  dixéronme eran os lobos que estaban ollando o rabaño.

 

   Aquel inverno, nevou dabondo, tanto que case vinte días non puidemos saír do pobo. A pasar frío, a comer carne de porco –os chourizos eran moi bos-. Era o tempo das “matas” que facían tódolos veciños, ás que o cura nunca faltaba. Relacionado ca neve lémbrome de dous acontécenos. Un domingo a mañá había unha gran  nevada, saín de S. Lorenzo cara Xares, o caso e que me perdín polo camiño, os camiños e os tellados estaban cubertos de neve e non se distinguían, a pesares de coñecelos ben. Naquela mañá fría e escura, logo de dar moitas voltas, pareceume que por fin vía fume que saía dunha  casiña, alá fun monte a través, a caso e que cheguei de novo ó pobo de saída. Algunhas tardes ía ó bar da Veiga, onde me xuntaba con algúns compañeiros,  como sempre había moita parola, e remataba volvendo a San Lorenzo cando comezaba a noite, caían folepas ía a paso apurado, cando ó lonxe ouvín como  xemía algún animal ou persoa. Vin unha mao entre a neve, achegueime,  era un vello, que se perdera polo camiño. Xa sendo noite pecha alá o subín o lombo e con el cheguei a súa casa derregado, con delicia da súa muller, que estaba moi preocupada.

    Os “fachóns”, foron para min outra novidade. Nunha das camiñadas que faciamos polas tardes, ala chegamos o pobo da  Hedreira, tiñamos fame e no sobrado dunha casa había unha pequena tenda, sentamos na mesa que había, o único que tiñan para comer eran latas de conservas, dimos boa conta delas, acompañados de viño, máis  ca parola fíxose noite. Os camiños dos pobos eran de pedras e barro, ca choiva e ca neve estaban cheos de lama e  había que ir de salto en salto, o alumeado público non existía, a noite era escura e fría. A solución foi dunhas veciñas, cos fachóns.  Foron por palla e apresando e enroscando fixeron uns “mollos”, cada un de nos levaba un par deles, e prendendo uns nós outros –viñan durando uns dez minutos cada un-, conseguimos chegar a casa.

   Lembro unha grande comida que serviu a patroa da casa onde vivía, só por que tiñan a costume de facela para certos veciños –como se fora unha obriga-, foron sete pratos, o  cuarto xa non podía máis, pero iles seguían comendo. Lembro tamén a “corrida do galo”. Os nenos polo Entroido, levábanlle os mestres un galo, logo soltábano polo monte e todos a correr tras del. Non quedaba ben de saúde. O meu amigo de Xares, meteuno nunha caixa e veu con el no coche, pero no viaxe escapoulle da caixa, e como non se daba pillado, ala o chofer tivo que parar o autobús.

 

    Entre  os personaxes  populares que por alí vivían, estaba o Gregorio,  o gaiteiro de Xares, que tocaba os domingos pola tarde. Xuntábanse mozos e mozas para bailar e parolar. Un día foi o Gobernador Civil de Ourense -home moi importante entonces-, a inagurar algo e o Gregorio tocoulle, unhas pezas das que quedou encantado. Outro  personaxe era o practicante (hoxe ATS) –non me lembro do nome-. Tiña unha moto e un coche pequeno, un Renault, un luxo cando inda non aparecera o Seat 600. O practicante colocaba os seus vehículos –coche e moto-  diante do único bar que había na Veiga, como xa dixemos, e alí o aire libre tentaba reparalos, pois sempre tiñan avarías. O seu verdadeiro traballo era o de poñer inxeccións e facer curas, e para elo desprazábase no seu pequeno vehículo, que tiña catro portas, como non quería ir só, alá o acompañabamos os mestres. Era un mañoso, tiña enganchado con unhas gomas un transitor ó taboleiro – ó tempo inda non se inventara o das radios nos coches- e botaba un arame pola ventá, que facía o o oficio de antena.   O chegar os pobos era a “revolución”, preguntaba ¿quen ten que poñer a inxección?, uns viñan e  outros non querían, xa que era voluntario. O noso amigo tiña unha historia oculta –tal como me contaron-, estivera vivindo en Madrí, onde tivera relacións con unha artista ou cantante famosa, pero ela deixouno por outro, triste e abatido abandonou a capital, para vivir  súa tristura no pobo da Veiga. Acabou a vida “fochicando” que era o que lle gustaba. Un día –pasados uns anos-, lendo a informacións de sucesos, nun xornal, souben o seu final:  desde a ventá da súa casa intentou arranxar uns cables eléctricos, tivo unhas fortes descargas e así morreu aquel home solitario e soñador.

Salto de Prada, con Alberguería desaparencendo baixo as augas.

    O Salto de Prada, que había inundado o pobo da Alberguería, facía uns anos que habían rematado as obras, alí pouco se falaba, só de que xente do pobo traballara alí durante dous anos. Lembro que un barqueiro cruzaba o encoro, mentres unha moza ía tocando a gaita. Da Alberguería eran a Familia Prada –eu coñecín en Ourense a Ovidio e Luís-, propietarios dunha hidroeléctrica, que abastecía de luz a todo o Concello. Do pobo de San Fiz, situado nunha forte ladeira, dicían que ataban os carros con cadeas.

   Os mestres e curas que por alí viviamos eramos case todos xente nova. Como tíñamos poucos anos de servizo, para nós quedaban sempre os postos vacantes, que eran as poboacións de difícil comunicación. Era un mundo novo e moi diferente o que tiñamos que acostumarnos. O non ter medios de transportes a estancia alí duraba boa parte do ano, só viñamos a nosa casa familiar polo Nadal, semana santa, verán, e si podiamos nos entroidos. Os homes, naqueles tempos, tiñamos máis liberdade de movemento, e xuntabámonos nun pobo ou en outro cando o tempo o permitía. A maioría das mestras pasaban o tempo entre e casa e a escola,  dándose casos de que remataban casando cos mozos da casa onde vivían. A medida que ían aparecendo novas vacantes, iamos pedíndoas  pasabamos a un novo destino, mais preto da nosa casa e familia. Sempre queda en nós, e queda para os que fomos compañeiros a lembranza os anos mozos alí vividos. ESPERO ALGÚN DÍA VOLVER A VISITAR A VEIGA DO BOLO.

LUIS LÓPEZ FERNÁNDEZ.

-------------------------------------------------------------------------------------------

Nacín no ano 1942, e vivín os anos de estudante na cidade de Ourense. Dediquei a miña vida profesional –corenta anos- o ensino. Primeiro como profesor de adultos na chamada “Campaña de alfabetización de adultos”, logo como profesor de “Educación Especial” en Vigo con nenos deficientes, pasei despois a profesor  da EGB, facendo tarefas de director, e rematei como profesor de Ensino Secundario. Na actualidade estou xubilado, dedicando o meu tempo a escribir artigos sobre historia –a miña paixón-, a música e tamén atendo a horta ecolóxica.

LUIS LÓPEZ FERNÁNDEZ.

------------------------------------------------------------------------------

Moitas gracias Luis por este traballo e por suposto por deixarme publicalo na miña páxina web sobre Alberguería.

Gracias.

Secundino.

Vovel a la página "O encoro do Umia" Saír.